Các loại hóa chất khử trùng nuôi trồng thủy sản an toàn

Khử trùng trong nuôi trồng thủy sản là một khâu quan trọng nhằm đảm bảo môi trường sống tốt nhất cho tôm, cá và các loài thủy sản khác, giúp ngăn ngừa và kiểm soát dịch bệnh. Các loại hóa chất khử trùng nuôi trồng thủy sản hiện nay rất đa dạng. Mỗi loại sẽ có những đặc điểm, công dụng cũng như ưu điểm nổi bật riêng để hỗ trợ người dùng trong việc làm sạch, vệ sinh, diệt khuẩn và khử trùng nước nuôi trồng thủy sản.

Bài viết dưới đây, Cleantech tổng hợp chi tiết các loại hóa chất khử trùng nuôi trồng thủy sản an toàn, phương pháp sử dụng, cùng lưu ý quan trọng giúp bạn lựa chọn giải pháp phù hợp nhất.

Khử trùng nuôi trồng thủy sản là gì? 

Khử trùng nuôi trồng thủy sản là quá trình sử dụng các biện pháp hóa học, vật lý hoặc sinh học để tiêu diệt, ức chế hoặc loại bỏ vi khuẩn, virus, nấm, ký sinh trùng và các tác nhân gây bệnh tồn tại trong ao nuôi, nguồn nước, đáy ao cũng như các dụng cụ phục vụ nuôi trồng. Đây là một bước quan trọng trong quy trình xử lý ao nuôi thủy sản, góp phần tạo môi trường sạch trước, trong và sau mỗi vụ nuôi.

Khử trùng ao nuôi trong trang trại tôm

Tùy theo mục đích xử lý, việc khử trùng có thể được thực hiện ở nhiều hạng mục khác nhau:

• Khử trùng nước ao: Loại bỏ mầm bệnh trong nguồn nước trước khi cấp vào ao hoặc trong quá trình nuôi.
• Khử trùng đáy ao: Xử lý bùn đáy, chất hữu cơ và vi sinh vật gây hại sau mỗi vụ nuôi.
• Khử trùng dụng cụ: Sát trùng lưới, bể ương, máy móc và các thiết bị để hạn chế lây nhiễm chéo.
• Khử trùng trước và sau vụ nuôi: Làm sạch toàn bộ ao nuôi và hệ thống cấp thoát nước nhằm cắt đứt nguồn lây bệnh, chuẩn bị điều kiện tốt cho vụ nuôi tiếp theo.

Lợi ích của việc khử trùng nuôi trồng thủy sản

Khử trùng nuôi trồng thủy sản định kỳ giúp kiểm soát mầm bệnh, cải thiện môi trường ao nuôi và tạo điều kiện thuận lợi cho tôm, cá phát triển khỏe mạnh. Dưới đây là những lợi ích nổi bật của việc khử trùng đúng cách.

• Hạn chế mầm bệnh: Khử trùng giúp tiêu diệt hoặc ức chế vi khuẩn, virus, nấm và ký sinh trùng, giảm nguy cơ bùng phát dịch bệnh trong ao nuôi.
• Giảm khí độc NH₃ và H₂S: Kết hợp khử trùng với cải tạo đáy ao giúp hạn chế sự tích tụ khí độc từ chất hữu cơ phân hủy, góp phần cải thiện môi trường sống của thủy sản.
• Cải thiện chất lượng nước: Một số hóa chất khử trùng có khả năng kiểm soát tảo và vi sinh vật có hại, giúp ổn định các chỉ số môi trường như pH, độ trong và oxy hòa tan.
• Tăng tỷ lệ sống và năng suất: Môi trường nuôi sạch, ổn định giúp tôm, cá giảm stress, phát triển tốt hơn, từ đó nâng cao tỷ lệ sống và hiệu quả nuôi.
• Tiết kiệm chi phí sản xuất: Kiểm soát tốt mầm bệnh ngay từ đầu giúp giảm nhu cầu sử dụng thuốc điều trị, hạn chế thiệt hại do dịch bệnh và tối ưu chi phí trong suốt vụ nuôi.

Khi nào cần khử trùng trong nuôi trồng thủy sản?

Khử trùng nuôi trồng thủy sản cần được thực hiện đúng thời điểm để kiểm soát mầm bệnh, cải thiện chất lượng nước và đảm bảo môi trường nuôi ổn định. Dưới đây là những thời điểm quan trọng nên tiến hành khử trùng.

• Trước khi thả giống: Sau khi tháo cạn nước, nạo vét bùn và phơi đáy ao, cần khử trùng để loại bỏ vi khuẩn, virus, nấm và ký sinh trùng còn tồn tại, tạo môi trường an toàn cho tôm, cá giống.
• Sau mỗi vụ nuôi: Sau thu hoạch, đáy ao thường tích tụ nhiều chất hữu cơ và mầm bệnh. Khử trùng kết hợp cải tạo ao giúp làm sạch môi trường và chuẩn bị cho vụ nuôi tiếp theo.
• Khi xuất hiện dịch bệnh: Nếu tôm, cá có dấu hiệu nhiễm bệnh, cần xác định nguyên nhân và sử dụng hóa chất phù hợp theo đúng liều lượng để hạn chế mầm bệnh lây lan.
• Sau mưa lớn hoặc khi môi trường biến động: Mưa lớn có thể làm thay đổi pH, độ mặn và chất lượng nước, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển. Khử trùng kết hợp kiểm tra các chỉ số môi trường sẽ giúp ổn định ao nuôi.
• Khi xử lý nguồn nước cấp: Nguồn nước từ sông, hồ hoặc kênh rạch có thể chứa vi khuẩn, virus, tảo và ký sinh trùng. Khử trùng trước khi cấp nước vào ao sẽ giảm nguy cơ đưa mầm bệnh vào hệ thống nuôi.

Các phương pháp khử trùng nuôi trồng thủy sản

Hiện nay, khử trùng nuôi trồng thủy sản được thực hiện bằng nhiều phương pháp khác nhau nhằm loại bỏ mầm bệnh, cải thiện chất lượng nước và duy trì môi trường ao nuôi ổn định. Tùy vào đối tượng nuôi, mức độ ô nhiễm và từng giai đoạn của vụ nuôi, người nuôi có thể lựa chọn hoặc kết hợp các phương pháp hóa học, vật lý và sinh học để đạt hiệu quả xử lý tối ưu.

Phương pháp hóa học

Đây là phương pháp được áp dụng phổ biến nhất nhờ khả năng tiêu diệt nhanh vi khuẩn, virus, nấm, tảo và ký sinh trùng. Một số hóa chất khử trùng nuôi trồng thủy sản thường được sử dụng gồm Chlorine 70% (Hi-Chlon), Benzalkonium Chloride (BKC), TCCA, Iodine, Formol và Glutaraldehyde. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn cho tôm, cá và hệ sinh thái ao nuôi, cần lựa chọn đúng loại hóa chất, sử dụng đúng liều lượng và tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất.

Phương pháp vật lý

Phương pháp vật lý tập trung vào việc cải thiện môi trường ao nuôi thông qua các biện pháp như phơi đáy ao, nạo vét bùn, bón vôi, sục khí và lắng lọc nguồn nước. Những giải pháp này giúp giảm chất hữu cơ, hạn chế khí độc và tạo điều kiện thuận lợi cho các bước xử lý tiếp theo.

Phương pháp sinh học

Phương pháp sinh học sử dụng men vi sinh hoặc các chế phẩm sinh học để phân hủy chất hữu cơ, cân bằng hệ vi sinh và cải thiện chất lượng nước. Mặc dù không có khả năng tiêu diệt mầm bệnh nhanh như hóa chất, đây là giải pháp thân thiện với môi trường và thường được kết hợp sau khi khử trùng nhằm phục hồi hệ vi sinh có lợi trong ao nuôi.

Trong ba phương pháp trên, phương pháp hóa học vẫn được sử dụng rộng rãi nhờ hiệu quả xử lý nhanh và phù hợp với nhiều mô hình nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, mỗi loại hóa chất có cơ chế tác động, phạm vi sử dụng và liều lượng khác nhau. Dưới đây là các hóa chất khử trùng nuôi trồng thủy sản phổ biến cùng hướng dẫn sử dụng chi tiết.

Các loại hóa chất khử trùng nuôi trồng thủy sản

Trên thị trường hiện nay có rất nhiều chất khử trùng thủy sản khác nhau như: Formol, Glutaraldehyde, Benzalkonium Chloride,… mỗi dòng lại có những ưu nhược điểm riêng. Cụ thể:

Trên thị trường hiện nay có rất nhiều chất khử trùng thủy sản khác nhau như: Formol, Glutaraldehyde, Benzalkonium Chloride,… mỗi dòng lại có những ưu nhược điểm riêng. Cụ thể:

1. Formol

Formol (Formaldehyde) là hóa chất có khả năng tiêu diệt mạnh vi khuẩn, nấm, virus, tảo và các loại ký sinh trùng ngoài da, mang của tôm và cá. Đây là sản phẩm thường được sử dụng khi ao nuôi xuất hiện dịch bệnh hoặc có mật độ ký sinh trùng cao.

Khi nào nên sử dụng?

• Ao nuôi xuất hiện ký sinh trùng ngoài da hoặc mang.
• Cần xử lý nấm, vi khuẩn trong nước.
• Khử trùng ao có mức độ ô nhiễm cao trước khi cải tạo.

Khi nào không nên sử dụng?

• Hàm lượng oxy hòa tan trong ao thấp.
• Nhiệt độ nước trên 21°C vì độc tính của Formol có thể tăng.
• Ao đang có tôm, cá yếu hoặc thiếu oxy.

Lưu ý khi sử dụng

• Nên xử lý vào sáng sớm hoặc chiều mát.
• Kết hợp chạy quạt nước để tăng oxy hòa tan.
• Không cho vật nuôi ăn trong ngày xử lý.
• Thay nước sau khoảng 24 giờ nếu cần thiết.

2. Glutaraldehyde

Glutaraldehyde là hóa chất sát trùng phổ rộng, có khả năng tiêu diệt vi khuẩn, virus, nấm và một số loại tảo. Ngoài ra, sản phẩm còn hỗ trợ kiểm soát một số sinh vật gây hại trong ao nuôi.

Phù hợp với ao nuôi nào?

Glutaraldehyde thường được sử dụng cho ao nuôi tôm, ao nuôi cá có mật độ nuôi cao hoặc khi cần xử lý môi trường trong giai đoạn giữa vụ nuôi. Trong nhiều trường hợp, hóa chất này được kết hợp với Benzalkonium Chloride (BKC) để nâng cao hiệu quả xử lý ngoại ký sinh.

Lưu ý khi sử dụng

• Liều lượng khuyến nghị khoảng 0,5–1 ppm tùy tình trạng ao.
• Nên sử dụng khi trời mát.
• Duy trì sục khí hoặc quạt nước trong quá trình xử lý.

3. Chlorine 70% (Hi-Chlon)

Chlorine 70% (Hi-Chlon) là một trong những hóa chất khử trùng nuôi trồng thủy sản được sử dụng phổ biến hiện nay. Với hàm lượng clo hoạt tính cao, sản phẩm có khả năng tiêu diệt nhanh vi khuẩn, virus, nấm, tảo và nhiều loại vi sinh vật gây bệnh trong nước ao.

Đặc điểm

• Thành phần chính: Calcium Hypochlorite – Ca(OCl)₂.
• Hàm lượng clo hoạt tính khoảng 70%.
• Dạng bột hoặc hạt màu trắng, dễ hòa tan trong nước.
• Thường được sử dụng để khử trùng nước ao, cải tạo ao nuôi và xử lý nguồn nước cấp.

Cơ chế khử trùng

Khi hòa tan trong nước, Chlorine tạo thành axit hypoclorơ (HOCl) và ion hypochlorite (OCl⁻). Hai hoạt chất này có khả năng phá hủy màng tế bào, oxy hóa enzyme và tiêu diệt vi khuẩn, virus, nấm cũng như tảo gây hại.

Liều lượng tham khảo

• Khử trùng đáy ao: 50–100 ppm.
• Khử trùng nước ao: 20–30 ppm (tùy mức độ ô nhiễm).

Liều lượng thực tế cần được điều chỉnh theo pH, hàm lượng chất hữu cơ và chất lượng nguồn nước.

Lưu ý khi sử dụng

• Không sử dụng đồng thời với vôi hoặc các chất có tính kiềm mạnh.
• Sau khi khử trùng nên bổ sung men vi sinh để tái tạo hệ vi sinh có lợi.
• Chỉ thả giống khi clo dư đã được trung hòa hoàn toàn.
• Hiệu quả xử lý của Chlorine thường cao hơn trong môi trường có pH thấp đến trung tính.

4. Benzalkonium Chloride (BKC)

Benzalkonium Chloride (BKC) là hợp chất amoni bậc bốn có tác dụng sát khuẩn, diệt nấm và kiểm soát một số loại tảo trong ao nuôi. So với Chlorine, BKC có khả năng duy trì tác dụng lâu hơn và ít bị ảnh hưởng bởi chất hữu cơ.

Ưu điểm

• Hiệu quả đối với vi khuẩn, nấm và một số virus.
• Có thể sử dụng trong quá trình nuôi với liều lượng phù hợp.
• Ít làm thay đổi pH của nước.

Lưu ý

• Không sử dụng quá liều vì có thể ảnh hưởng đến tôm, cá.
• Nên tham khảo hướng dẫn của nhà sản xuất để xác định liều lượng phù hợp.

5. TCCA (Trichloroisocyanuric Acid)

TCCA là hóa chất khử trùng chứa clo có khả năng giải phóng clo tự do từ từ trong nước, giúp kéo dài thời gian khử trùng và duy trì hiệu quả xử lý.

Ưu điểm

• Diệt vi khuẩn, virus, nấm và ký sinh trùng hiệu quả.
• Dễ bảo quản và vận chuyển.
• Phù hợp để xử lý nước ao trước khi thả giống hoặc khi có nguy cơ bùng phát dịch bệnh.

Liều lượng tham khảo

• Khử trùng nước ao: 1–2 g/m³.
• Khử trùng đáy ao: 10–20 g/m².

Lưu ý

• Không sử dụng cùng vôi hoặc hóa chất có tính kiềm mạnh.
• Sau khi xử lý nên để ao nghỉ theo khuyến cáo trước khi thả giống.

6. Hóa chất Iodine

Iodine là hóa chất sát trùng có phổ kháng khuẩn rộng, thường được sử dụng để xử lý nước ao, sát trùng dụng cụ và ngâm tôm, cá giống trước khi thả nuôi.

Ưu điểm

• Diệt nhanh vi khuẩn, virus và nấm.
• Ít ảnh hưởng đến pH và độ kiềm của nước.
• An toàn cho thủy sản khi sử dụng đúng liều lượng.

Liều lượng tham khảo

• Khử trùng nước ao: 0,3–0,5 ppm.
• Sát trùng dụng cụ hoặc ngâm giống: 10–20 ppm trong khoảng 5–10 phút.

Lưu ý

• Không sử dụng liên tục trong thời gian dài.
• Bảo quản nơi khô ráo, tránh ánh sáng trực tiếp.
• Không trộn với các chất oxy hóa mạnh để tránh làm giảm hiệu quả sử dụng.

Quy trình xử lý và khử trùng ao nuôi

Để khử trùng nuôi trồng thủy sản đạt hiệu quả cao, người nuôi cần thực hiện theo quy trình từ cải tạo ao đến kiểm tra chất lượng nước trước khi thả giống.

Quy trình thực hiện:

Tháo nước → Nạo vét bùn đáy → Phơi đáy ao → Bón vôi → Khử trùng → Cấp nước → Bổ sung men vi sinh → Kiểm tra chất lượng nước → Thả giống

Các bước thực hiện:

• Tháo nước, nạo vét và phơi đáy ao: Loại bỏ bùn, chất hữu cơ và mầm bệnh còn tồn lưu sau vụ nuôi.
• Bón vôi cải tạo: Khử phèn, ổn định pH và cải thiện nền đáy trước khi xử lý.
• Khử trùng ao và nguồn nước: Sử dụng hóa chất như Chlorine 70% (Hi-Chlon), TCCA hoặc BKC theo đúng liều lượng khuyến cáo.
• Cấp nước và bổ sung men vi sinh: Giúp phục hồi hệ vi sinh có lợi và cân bằng môi trường nước.
• Kiểm tra chất lượng nước: Đo các chỉ số như pH, oxy hòa tan (DO), độ kiềm và khí độc trước khi thả giống để đảm bảo điều kiện nuôi an toàn.

Lưu ý khi khử trùng trong nuôi trồng thủy sản

Khử trùng là bước cực kỳ quan trọng để tạo nền môi trường nước và đất sạch sẽ, giảm thiểu mầm bệnh và nâng cao hiệu quả nuôi trồng. Tuy nhiên, nếu thực hiện không đúng cách hoặc lạm dụng, việc khử trùng có thể gây phản tác dụng, ảnh hưởng tiêu cực đến sinh vật nuôi và môi trường sinh thái. Dưới đây là những lưu ý quan trọng mà người nuôi cần ghi nhớ khi tiến hành khử trùng ao nuôi:

Lựa chọn hóa chất phù hợp

• Không phải hóa chất nào cũng dùng được trong nuôi trồng thủy sản. Người nuôi nên ưu tiên các loại hóa chất nằm trong danh mục cho phép của Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn.
• Mỗi loại hóa chất có cơ chế tác động và mục đích khác nhau – ví dụ: Iodine dùng để sát trùng nước, còn Chlorine chủ yếu để xử lý đáy ao. Do đó, cần chọn đúng loại để đạt hiệu quả tối ưu.

Tính toán đúng liều lượng và thời điểm

• Không sử dụng quá liều so với khuyến cáo của nhà sản xuất, vì điều này có thể gây sốc cho tôm/cá, thậm chí gây chết hàng loạt.
• Ngược lại, sử dụng liều quá thấp lại không mang lại hiệu quả xử lý như mong muốn, dẫn đến lãng phí và tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển kháng thuốc.
• Thời điểm khử trùng tốt nhất thường là sáng sớm hoặc chiều mát, tránh khử trùng vào giữa trưa nắng gắt (nhiệt độ cao làm hóa chất phân hủy nhanh) hoặc trời mưa (dễ làm loãng và giảm hiệu quả).

Kiểm tra các chỉ số môi trường trước và sau khi khử trùng

• Trước khi tiến hành khử trùng, người nuôi cần đo các chỉ tiêu như: pH, độ kiềm, độ trong, hàm lượng khí độc,… để đảm bảo điều kiện môi trường phù hợp cho việc xử lý.
• Sau khi khử trùng, cần theo dõi kỹ chất lượng nước trong 24–48 giờ đầu, đặc biệt là mức độ oxy hòa tan và khí độc. Nếu phát hiện bất thường, cần can thiệp kịp thời (ví dụ: sục khí, thay nước, bổ sung vi sinh…).

Không thả giống ngay sau khi khử trùng

• Sau khi sử dụng hóa chất, người nuôi tuyệt đối không nên thả giống ngay lập tức, mà cần chờ ít nhất 3–5 ngày (tùy loại hóa chất).
• Trước khi thả giống, cần kiểm tra lại các chỉ số nước và nên dùng test kit chuyên dụng để đảm bảo hóa chất đã phân hủy hoàn toàn, không còn tồn dư gây hại.

Kết hợp linh hoạt giữa các phương pháp vật lý và sinh học

• Khử trùng bằng hóa chất hiệu quả nhưng không nên lạm dụng thường xuyên. Việc kết hợp thêm các phương pháp vật lý như phơi đáy, sục khí, sử dụng vôi… sẽ giúp giảm lượng hóa chất cần dùng.
• Men vi sinh và chế phẩm sinh học cũng nên được bổ sung sau khi khử trùng để tái tạo hệ vi sinh có lợi trong ao, giúp phân hủy chất hữu cơ và cân bằng môi trường nước.

Những sai lầm thường gặp khi khử trùng ao nuôi

Trong quá trình khử trùng nuôi trồng thủy sản, nhiều người nuôi mắc phải những sai lầm khiến hiệu quả xử lý giảm, thậm chí ảnh hưởng đến sức khỏe của tôm, cá. Một số lỗi phổ biến gồm:

• Sử dụng hóa chất quá liều: Dễ gây sốc, làm giảm tỷ lệ sống của thủy sản và ảnh hưởng đến môi trường nước.
• Trộn nhiều loại hóa chất cùng lúc: Có thể xảy ra phản ứng hóa học, làm giảm hiệu quả khử trùng hoặc tạo ra chất có hại.
• Không kiểm tra pH trước khi xử lý: Một số hóa chất chỉ phát huy hiệu quả trong khoảng pH phù hợp.
• Không chạy quạt nước hoặc sục khí: Làm giảm oxy hòa tan và khiến hóa chất phân tán không đều trong ao.
• Không bổ sung men vi sinh sau khử trùng: Hệ vi sinh có lợi khó phục hồi, làm giảm khả năng phân hủy chất hữu cơ.
• Thả giống quá sớm: Hóa chất còn tồn dư có thể gây ngộ độc hoặc làm tôm, cá giống bị sốc.

Thực hiện đúng quy trình, sử dụng hóa chất theo hướng dẫn và thường xuyên theo dõi các chỉ số môi trường sẽ giúp nâng cao hiệu quả khử trùng ao nuôi và hạn chế rủi ro trong suốt vụ nuôi.

Mua hóa chất khử trùng nuôi trồng thủy sản ở đâu uy tín?

Lựa chọn đơn vị cung cấp hóa chất khử trùng nuôi trồng thủy sản uy tín không chỉ giúp đảm bảo hiệu quả xử lý mà còn góp phần giảm rủi ro trong quá trình sử dụng. Bên cạnh chất lượng sản phẩm, người mua nên ưu tiên những nhà cung cấp có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, đầy đủ COA (Certificate of Analysis), MSDS (Material Safety Data Sheet) và hướng dẫn sử dụng chi tiết để đảm bảo an toàn trong quá trình vận hành.

Với hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực nhập khẩu và phân phối hóa chất công nghiệp, CLEANTECH cung cấp đa dạng các sản phẩm khử trùng ao nuôi như Chlorine 70% (Hi-Chlon) cùng nhiều giải pháp xử lý nước nuôi trồng thủy sản. Tất cả sản phẩm đều được kiểm soát về chất lượng, có hồ sơ chứng từ rõ ràng và được tư vấn lựa chọn theo từng nhu cầu thực tế.

Khi mua hàng tại CLEANTECH, khách hàng được:

• Cung cấp đầy đủ COA, MSDS và chứng từ liên quan theo từng sản phẩm.
• Cam kết nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, hàng chính hãng.
• Tư vấn lựa chọn hóa chất và hướng dẫn kỹ thuật sử dụng theo từng mô hình nuôi.
• Hỗ trợ tính toán liều lượng, quy trình xử lý và giải đáp kỹ thuật trong quá trình sử dụng.
• Cam kết cung cấp sản phẩm chất lượng với mức giá cạnh tranh.

Nếu cần tư vấn hoặc báo giá thì bạn vui lòng liên hệ:

CÔNG TY TNHH CÔNG NGHỆ HOÁ CHẤT VÀ MÔI TRƯỜNG CLEANTECH

• Địa chỉ VPGD: Sàn 0808, Rox Tower, 136 Đường Hồ Tùng Mậu, Phường Phú Diễn, Thành Phố Hà Nội
• Địa chỉ kho/ showroom: Số 124 Phố Trịnh Văn Bô, Phường Xuân Phương, Thành Phố Hà Nội.
• Email: import.export@cleantechvn.com.vn / info@cleantechvn.com.vn
• Website: https://cleantechvn.com.vn/

Qua bài viết, có thể thấy khử trùng nuôi trồng thủy sản là một bước quan trọng giúp kiểm soát mầm bệnh, cải thiện chất lượng nước và nâng cao hiệu quả nuôi trồng. Tùy theo từng giai đoạn và điều kiện ao nuôi, người nuôi cần lựa chọn phương pháp và hóa chất phù hợp để đảm bảo an toàn cho thủy sản và môi trường. 

Khử trùng ao nuôi cá gia đình với hóa chất Formol

>> Tham khảo: Độ pH là gì? Cân bằng độ pH trong nước thế nào để hiệu quả?